نهال فندق کشت بافت

فندق به عنوان یکی از مهم ترین محصولات آجیلی جهان، جایگاه ویژه ای در اقتصاد کشاورزی بسیاری از کشورها، به ویژه ترکیه و ایران، دارد. با افزایش تقاضای جهانی برای این محصول و لزوم رقابت پذیری، ارتقا کیفیت و افزایش بهره وری باغات فندق از اولویت های اصلی باغداران مدرن شده است. در این میان، استفاده از نهال های تولید شده به روش کشت بافت به عنوان یکی از پارادایم نوین، انقلابی در صنعت تکثیر و توسعه باغات فندق به وجود آورده است.
کشت بافت که مجموعه ای از بیوتکنولوژی گیاهی است، شامل تکثیر گیاهان در شرایط کاملا استریل آزمایشگاهی، با استفاده از قطعات بسیار کوچکی از گیاه (مانند مریستم یا جوانه های جانبی) در محیط های کشت غنی شده با مواد مغذی و هورمون ها است. این فرآیند، مزایای بی شماری را نسبت به روش های سنتی تکثیر (مانند قلمه و پاجوش) به همراه دارد که مهم ترین آن ها عبارتند از:
۱. تضمین سلامت و عاری بودن از پاتوژن ها: بزرگترین چالش در تکثیر سنتی نهال های فندق، انتقال بیماری ها و عوامل قارچی و ویروسی از گیاه مادری به نهال های جدید است. نهال های کشت بافت به ویژه آن هایی که از مریستم انتهایی تولید می‌شوند، از نظر عاری بودن پاتوژن ها تضمین شده هستند. این خلوص اولیه باعث می‌شود که نهال ها در سال های ابتدایی رشد، مقاومت بیشتری نسبت به تنش ها داشته باشند و نیاز به سم‌ پاشی های سنگین اولیه کاهش یابد. تولید نهال های عاری از ویروس ها، به ویژه ویروس موزائیک فندق که عملکرد محصول را به شدت کاهش میدهد، تنها با استفاده از کشت بافت مریستم امکان پذیر است. این تکنیک با حذف مواد ویروسی از ناحیه زایشی گیاه مادر، تضمین کننده پتانسیل کامل رشد و باردهی است.
۲. همسان سازی ژنتیکی: تمام نهال های تولید شده از یک پایه مادری واحد، از نظر ژنتیکی کاملا یکسان هستند. این همسان سازی به باغدار این اطمینان را می‌دهد که تمام درختان در یک باغ، در یک زمان گلدهی میکنند، هم زمان به بار می‌نشینند و از نظر کیفیت محصول(اندازه، درصد روغن و پوسته) یکنواختی کامل دارند. این ویژگی برای مکانیزاسیون و برداشت محصول در مقیاس بزرگ حیاتی است‌. یک رقم مرغوب فندق با ویژگی های ژنتیکی مطلوب مانند مقاومت به سرما یا باردهی بالا را میتوان به صورت نامحدود و بدون خطر تفرق ژنی که در تکثیر بذری رخ میدهد، تکثیر نمود. این امر منجر به حفظ کیفیت مطلوب در طول سالیان متمادی می‌شود.
۳. سرعت و تراکم تکثیر بالا: برخلاف روش های سنتی که نیازمند زمان طولانی برای ریشه زنی قلمه ها یا رشد پاجوش ها هستند، کشت بافت امکان تولید هزاران نهار در فضایی بسیار محدود و در طول یک سال را فراهم می‌کند. این قابلیت، کمبود نهال های سالم و مورد تایید  را به سرعت مرتفع ساخته و امکان اصلاح سریع تر باغات قدیمی را میسر می‌سازد. در مقایسه با روش های سنتی که در بهترین حالت ممکن است تنها چند صد نهال در سال تولید کنند، یک مرحله کشت بافت موفق میتواند به تولید بیش از ده هزار ریزنهال در سال منجر شود، که این موضوع اقتصاد توسعه باغات را به کلی تغییر می‌دهد.
با وجود مزایای فراوان، موفقیت در کشت نهال های کشت بافت وابسته به رعایت دقیق نکات پس از خروج از آزمایشگاه است. این نهال ها در ابتدا بسیار حساس هستند و دوره انتقال آن ها به شرایط مزرعه (خاک و محیط باز) بسیار حساس است:
۱. بستر کشت اولیه: نهال های جوان باید ابتدا در محیط های نیمه استریل مانند (گلخانه های با رطوبت کنترل شده، معمولا بالای ۸۰ درصد) کشت شوند تا به شرایط بیرون عادت کنند. این مرحله برای توسعه سیستم ریشه و کاهش شوک انتقال ضروری است.
۲‌. کیفیت خاک: خاک باید از نظر زهکشی عالی باشد، فندق به شدت نسبت به غرقابی حساس است. همچنین، تامین مواد آلی کافی (مانند پیت ماس یا کمپوست) برای تحریک رشد ریشه اولیه ضروری است.
۳. آبیاری: در ماه های اول پس از انتقال، آبیاری منظم اما با فواصل مناسب برای جلوگیری از استرس خشکی یا غرقابی حیاتی است. ریشه های نهال کشت بافت هنوز ضخامت کافی را برای جذب آب از خاک های سنگین ندارند.